Zübeyir BOZTEMİR
  23-05-2020 01:09:00

"COVID 19 SÜRECİNİN, İŞ HUKUKU VE ÇALIŞMA HAYATI ÜZERİNE ETKİLERİ"

COVID 19 SÜRECİNİN İŞ HUKUKU VE ÇALIŞMA HAYATI ÜZERİNE ETKİLERİ HAKKINADA YÜZEYSEL BİR ÇALIŞMA VE MERHABA.

Merhaba, bundan böyle, hem köşe yazılarımla, hem de "Avukata Sor" başlıklı soru-cevap yazılarımla siz değerli #YamanEkspres okuyucularıyla birlikte olacağım.

İlk yazımızı, çokça yöneltilen sorulara genel bir çerçeve çizmek adına yaşanan salgın sürecine ve bu süreçten etkilenen işçi ve işverenlerin hukuksal durumlarına ayırmayı uygun gördüm

31.12.2019 tarihinde Çin’in  Wuhan şehrinde görülen COVID-19 (yeni tip koronavirüs) hadisesi tüm dünyaya yayılmış halen de salgınla mücadele devam etmektedir. Salgın ülkemiz dahil bütün ülkelerin  iş hukukunu ve iş sözleşmelerini de etkilemiştir. Esasında salgın sürecinin iş hukuk üzerindeki etkisi  çok geniş olup, bir yazı ile izah etmek tam anlamıyla mümkün değildir.  İlerleyen günlerde benzer yazılar ile konuyu toparlamaya çalışacağız. 

Ülkemizde ilk vakanın 11/03/2020 tarihinde görülmesiyle birlikte merkezi otorite tarafından çalışma hayatını etkileyen bir çok tedbir alınmaya başlanmıştır. Başta kuaförler, cafe, kahvehane, lokanta, restoranlar, tüm eğlence mekanları, alışveriş merkezleri vb. yerler iç işleri bakanlığının ilgili genelgesiyle geçici süreliğine kapatılmıştır. Yine bir çok iş yeri hastalığın etkisiyle iş yapamaz hale gelmiş ya bir süreliğine iş yerleri kapatılmış veya dönüşümlü veya yarı zamanlı çalışmalarını devam ettirmişlerdir. İşte tüm bu sorunlar birer iş hukuku problemini gündeme getirmektedir.

Pandemi süreci sadece işçi açısından değil, işveren açısından da değerlendirilmesi gereken bir süreçtir. Her ne kadar hükümet tarafından salgını önlemek amacıyla  alınan tedbirler nedeniyle en çok mağdur olan kesimin işçi sınıfı olduğu açık ise de,  alınan tedbirlerden etkilenen esnaf ve orta ölçekli işletmelerin de mağduriyetlerinin gözden kaçırılmaması gerektiğini düşünmekteyiz.

Öncelikle, COVID-19 (yeni tip koronavirüs) pandemisinin hukuki tanımının yapılması gerekmektedir. Hastalığın ülkemizde yayılmasından itibaren salgın ile ilgili yapılan değerlendirme, salgının mücbir sebep olduğu yönündedir. Bizce de bu yaklaşım yerinde olup, hiç bir şahsın, işletmenin veya kurumunda etkisi olmadan ortaya çıkan ön görülemez hadise ile ilgili hukuksal olarak başka bir değerlendirme yapmanın yanlış olacağı kanısındayız.

Mücbir sebep hukuk sistemimizde bir çok kanunda düzenlenmiştir. Ancak konumuz gereği Türk Borçlar Kanunu ve İŞ Kanununda düzenlendiği şekliyle bir değerlendirme yapılacaktır.

Yukarıda da belirtiğim gibi salgının yayılmasıyla birlikte kamu otoritesi tarafından bir çok iş kolunda faaliyet gösteren işletmeler geçici süre ile kapanmış/kapatılmıştır. Bir çok iş yeri de salgın nedeniyle alınan önlemler etkisiyle iş yapamaz hale gelmiştir. Medyada bir çok habere konu olduğu gibi bir çok iş veren de salgını fırsat bilerek bazı işçilerin işine son vermiş veya ücretsiz izne çıkarmak gibi yol ve yöntemlere başvurmuşlardır.

Faaliyetlerine geçici süre ile son veren işletmelerde, işçi ve işveren sözleşmeyi fesih hakkı bakımından değerlendirmek yapmak gerekir.

4857 sayılı İş Kanunu bize göre Türk Borçlar Kanununun özel bir hali olup, esas olarak işveren karşısında işçiyi koruyan bir sistematiğe sahiptir. Türk Borçlar kanunda mücbir sebep İfa İmkansızlığı başlığı altında 136 ve devamı maddelerde düzenlenmiştir. Borçlar kanun sözleşmenin her iki tarafını eşit gören bir sistematiğe sahiptir. Dolayısıyla mücbir sebep gibi taraflardan kaynaklanmayan ifa imkansızlığı ortaya çıktığında edimini yerine getiremeyen taraf sözleşmeyi feshetme hakkına sahiptir. İş sözleşmelerinin konu olduğu ifa imkansızlığı durumunda ise taraflardan biri sözleşmeyi doğrundan fesih değil, sözleşmeyi feshetme hakkı doğar. Tam da bu noktada borçlar kanunundaki ifa imkansızlığı ile İş kanunundan doğan ifa imkansızlığı bir birinden ayrılmaktadır. Bu ayrılığın nedeni ise iş hayatında devamlılık sağlayarak tarafların mağduriyetinin önlenmesine yöneliktir. iş sözleşmesi de her ne kadar karşılıklı borç doğran bir sözleşme türü olsa da, 4857 sayılı İş Kanunu işçiyi koruyan hükümler yoğunluktadır. Bu neden iş kanunu işçi lehine kanun koyucu tarafından kabul edilmiştir.

İş kanununda, işin taraflardan kaynaklanmayan bir neden dolayı ifa imkansızlığının ortaya çıkma durumu taraflara iş sözleşmesi haklı fesih hakkı doğurmaktadır. İşçicinin zorlayıcı sebeple haklı fesih hakkı İş Kanunu 24/III fıkrasında; Zorlayıcı Sebep başlığı altında "İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı" şeklinde düzenlenmiştir. İşveren açısından ise İş kanunu 25/III fıkrasında aynı ifade ile kanunda yer bulmuştur.

Ancak önemle belirtmek gerekir haklı nedenle fesih hakkının doğması, sözleşmenin feshi ile aynı değildir. Zorlayıcı sebep kavramı işin bir hafta süre ile durmasını gerektiren istisnai durumların ortaya çıkması durumunda gündeme gelebilir.  Zorlayıcı sebep sadece bir iş yeri için oluşacağı gibi, salgın hastalık gibi tüm ülkeyi etkileyen bir durum için de ortaya çıkabilir. Dolayısıyla tarafların fesih hakkını kullanmasının, her somut olay için ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir.

Taraflara fesih hakkının doğması demek, bu hakkın da sınırsızca ve istenildiği şekilde kullanılacağı anlamına gelmemektedir. Hiç bir mevzuat kötü niyet ve dürüstlük kuralına aykırı olan sözleşme fesihlerini korumaz. Örneğin uzaktan çalışma, evde çalışma imkanı sağlanan bir içinin salgın hastalık sebebine dayanarak iş sözleşmesi feshetmesini kanunun koruması mümkün değildir. İşçinin asıl sebebi başka olup, görünüşte ise her hangi bir zorlayıcı sebebi gösterip sözleşmeyi feshetmesini mutlaka yargının değerlendirmesi gerekmektedir. Yukarıda hakkın kötüye kullanılması ile ilgili yapılan tüm tespitlerinin benzerleri iş verenler için yapılabilir.

Zorlayıcı sebebin varlığı durumunda  İş kanunu 24/III. maddesinde belirtilen bir haftalık süre boyunca iş yeri kapatılabilir. Bir haftalık süre geçtikten sonra iş sözleşmesi askıda kalacak, yine iş görme ve ücret ödeme gibi edimlerde askıda olacaktır. Hem işçinin hem de iş verenin askı süresince edimleri karşılıklı olarak yerine getirilmeyecektir. Ancak askı sürecinden önceki bir haftalık süre boyunca hakedilen ücretin yarısı işveren tarafından ödenecektir. Askı hali işçinin kıdem tazminatını talep ederek sözleşmeyi feshetme hakkının kullanana kadar devam edecektir. Yine işveren açısından askı hali İş Kanunu 24/III maddesinde belirtiği gibi işçinin yasal hakları ödenerek sözleşme fesih hakkı kullanılabilecektir. 

Dikkate alınması gereken  husus ise, devlet tarafından gerçekleştirilen tasarruflar nedeniyle Covit 19 ve benzere salgın, deprem, sel, savaş, sıkı yöntem gibi, işçi ve işverenin kusurundan kaynaklanmayan sözleşme fesihlerinin dikkatli ve çok yönlü değerlendirmesi gerekmektedir.

İlerleyen aşamalarda salgından kaynaklanan sözleşme fesihlerinde devletin de sorumluluğunun tartışılacağı kuvvetle muhtemeldir. COVİD 19 salgını dünyada yeni bir salgın olup, belki de tarih boyunca dünyayı bütün olarak etkileyen ender mücbir sebeplerdendir. Dolayısıyla bu güne kadar yapılan tüm hukuki değerlendirmeler olağan dönemde yürürlükte olan hukuka göre yapılmıştır. Salgın dolayısıyla yeni hukuk süreçlerinin gelişeceği, Yüksek mahkemelerce yeni içtihatlar oluşturulacağı su götürmez bir gerçektir. Dolayısıyla yapılan her değerlendirmenin temkinli yapılması gerektiği kanaatindeyiz.

"Avukata Sor" başlığıyla açtığımız ve sorularınızı yöneltebileceğiniz mail adresimiz, avukatasor@yamanekspres.com 'dur.

Bu vesileyle, Ramazan Bayramınızı da en içten dileklerimle kutluyorum. Mutlu Bayramlar.!

  • Bu yazı 756 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum

  YAZARIN DİĞER YAZILARI

PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Beşiktaş 40 26 8 6 89 44 84 +45
2 Galatasaray 40 26 8 6 80 36 84 +44
3 Fenerbahçe 40 25 8 7 72 41 82 +31
4 Trabzonspor 40 19 7 14 50 37 71 +13
5 Sivasspor 40 16 7 17 54 43 65 +11
6 Hatayspor 40 17 13 10 62 53 61 +9
7 Alanyaspor 40 17 14 9 58 45 60 +13
8 Fatih Karagümrük 40 16 12 12 64 52 60 +12
9 Gaziantep FK 40 15 12 13 59 51 58 +8
10 Göztepe 40 13 15 12 59 59 51 0
11 Konyaspor 40 12 14 14 49 48 50 +1
12 Başakşehir FK 40 12 16 12 43 55 48 -12
13 Çaykur Rizespor 40 12 16 12 53 69 48 -16
14 Kasımpaşa 40 12 18 10 47 57 46 -10
15 Yeni Malatyaspor 40 10 15 15 49 53 45 -4
16 Antalyaspor 40 9 14 17 41 55 44 -14
17 Kayserispor 40 9 17 14 35 52 41 -17
18 BB Erzurumspor 40 10 20 10 44 68 40 -24
19 MKE Ankaragücü 40 10 22 8 46 65 38 -19
20 Gençlerbirliği 40 10 22 8 44 76 38 -32
21 Denizlispor 40 6 24 10 38 77 28 -39
Takım O G M B A Y P AV
1 Adana Demirspor 34 21 6 7 64 27 70 +37
2 Giresunspor 34 21 6 7 54 25 70 +29
3 Samsunspor 34 20 4 10 58 30 70 +28
4 İstanbulspor 34 19 8 7 62 34 64 +28
5 Altay 34 20 11 3 66 39 63 +27
6 Altınordu 34 17 8 9 58 45 60 +13
7 Ankara Keçiörengücü 34 17 10 7 49 28 58 +21
8 Ümraniyespor 34 14 11 9 46 43 51 +3
9 Tuzlaspor 34 14 15 5 46 53 47 -7
10 Bursaspor 34 14 16 4 56 57 46 -1
11 Bandırmaspor 34 12 16 6 48 51 42 -3
12 Boluspor 34 12 16 6 38 41 42 -3
13 Balıkesirspor 34 9 17 8 35 53 35 -18
14 Adanaspor 34 9 18 7 44 55 34 -11
15 Menemenspor 34 7 14 13 38 62 34 -24
16 Akhisarspor 34 8 20 6 36 59 30 -23
17 Ankaraspor 34 6 20 8 33 61 26 -28
18 Eskişehirspor 34 1 25 8 23 91 8 -68
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 15/05/2021 Göztepe 1 - 2 Beşiktaş
 15/05/2021 Galatasaray 3 - 1 Yeni Malatyaspor
 15/05/2021 Kayserispor 1 - 2 Fenerbahçe
 15/05/2021 Trabzonspor 2 - 1 Gençlerbirliği
 15/05/2021 Hatayspor 0 - 1 Gaziantep FK
 15/05/2021 Antalyaspor 0 - 0 Konyaspor
 15/05/2021 Çaykur Rizespor 0 - 2 Başakşehir FK
 15/05/2021 Sivasspor 2 - 1 Kasımpaşa
 15/05/2021 Fatih Karagümrük 5 - 1 Denizlispor
 15/05/2021 MKE Ankaragücü 0 - 1 Alanyaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 09/05/2021 Adanaspor 0 - 2 Samsunspor
 09/05/2021 Tuzlaspor 1 - 2 Giresunspor
 09/05/2021 Menemenspor 1 - 4 Adana Demirspor
 09/05/2021 Bursaspor 0 - 3 Ankara Keçiörengücü
 09/05/2021 Balıkesirspor 0 - 5 Altınordu
 09/05/2021 Altay 4 - 3 Bandırmaspor
 09/05/2021 Ankaraspor 0 - 2 İstanbulspor
 07/05/2021 Akhisarspor 1 - 1 Ümraniyespor
 07/05/2021 Boluspor 3 - 0 Eskişehirspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 08/05/2021 Serik Belediyespor 3 - 0 Mamak FK
 08/05/2021 Tarsus İdman Yurdu 0 - 1 Kırklarelispor
 08/05/2021 Eyüpspor 1 - 0 Van Spor
 08/05/2021 Kastamonuspor 0 - 4 Sakaryaspor
 08/05/2021 Turgutluspor 0 - 0 Bodrumspor
 08/05/2021 Elazığspor 5 - 7 Sivas Belediyespor
 08/05/2021 Kardemir Karabükspor 2 - 2 Kırşehir Belediyespor
 08/05/2021 1922 Konyaspor 2 - 0 Pazarspor
 08/05/2021 Etimesgut Belediyespor 1 - 2 Karacabey Belediyespor
 08/05/2021 Bayburt Özel İdare Spor 2 - 2 Pendikspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 01/05/2021 1877 Alemdağspor 0 - 0 Edirnespor
 01/05/2021 Arnavutköy Belediye 0 - 0 Diyarbekirspor
 01/05/2021 Manisaspor 1 - 2 Ofspor
 01/05/2021 Artvin Hopaspor 1 - 0 Fatsa Belediyespor
 01/05/2021 Kızılcabölükspor 0 - 1 Yeşilyurt Belediyespor
 01/05/2021 Nevşehir Belediyespor 1 - 2 Çankaya FK
 01/05/2021 1928 Bucaspor 3 - 0 Antalya Kemerspor
 25/04/2021 Ofspor 0 - 0 Arnavutköy Belediye
HABER ARŞİVİ
Henüz anket oluşturulmamış.
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
YUKARI