Zübeyir BOZTEMİR
  23-05-2020 01:09:00

"COVID 19 SÜRECİNİN, İŞ HUKUKU VE ÇALIŞMA HAYATI ÜZERİNE ETKİLERİ"

COVID 19 SÜRECİNİN İŞ HUKUKU VE ÇALIŞMA HAYATI ÜZERİNE ETKİLERİ HAKKINADA YÜZEYSEL BİR ÇALIŞMA VE MERHABA.

Merhaba, bundan böyle, hem köşe yazılarımla, hem de "Avukata Sor" başlıklı soru-cevap yazılarımla siz değerli #YamanEkspres okuyucularıyla birlikte olacağım.

İlk yazımızı, çokça yöneltilen sorulara genel bir çerçeve çizmek adına yaşanan salgın sürecine ve bu süreçten etkilenen işçi ve işverenlerin hukuksal durumlarına ayırmayı uygun gördüm

31.12.2019 tarihinde Çin’in  Wuhan şehrinde görülen COVID-19 (yeni tip koronavirüs) hadisesi tüm dünyaya yayılmış halen de salgınla mücadele devam etmektedir. Salgın ülkemiz dahil bütün ülkelerin  iş hukukunu ve iş sözleşmelerini de etkilemiştir. Esasında salgın sürecinin iş hukuk üzerindeki etkisi  çok geniş olup, bir yazı ile izah etmek tam anlamıyla mümkün değildir.  İlerleyen günlerde benzer yazılar ile konuyu toparlamaya çalışacağız. 

Ülkemizde ilk vakanın 11/03/2020 tarihinde görülmesiyle birlikte merkezi otorite tarafından çalışma hayatını etkileyen bir çok tedbir alınmaya başlanmıştır. Başta kuaförler, cafe, kahvehane, lokanta, restoranlar, tüm eğlence mekanları, alışveriş merkezleri vb. yerler iç işleri bakanlığının ilgili genelgesiyle geçici süreliğine kapatılmıştır. Yine bir çok iş yeri hastalığın etkisiyle iş yapamaz hale gelmiş ya bir süreliğine iş yerleri kapatılmış veya dönüşümlü veya yarı zamanlı çalışmalarını devam ettirmişlerdir. İşte tüm bu sorunlar birer iş hukuku problemini gündeme getirmektedir.

Pandemi süreci sadece işçi açısından değil, işveren açısından da değerlendirilmesi gereken bir süreçtir. Her ne kadar hükümet tarafından salgını önlemek amacıyla  alınan tedbirler nedeniyle en çok mağdur olan kesimin işçi sınıfı olduğu açık ise de,  alınan tedbirlerden etkilenen esnaf ve orta ölçekli işletmelerin de mağduriyetlerinin gözden kaçırılmaması gerektiğini düşünmekteyiz.

Öncelikle, COVID-19 (yeni tip koronavirüs) pandemisinin hukuki tanımının yapılması gerekmektedir. Hastalığın ülkemizde yayılmasından itibaren salgın ile ilgili yapılan değerlendirme, salgının mücbir sebep olduğu yönündedir. Bizce de bu yaklaşım yerinde olup, hiç bir şahsın, işletmenin veya kurumunda etkisi olmadan ortaya çıkan ön görülemez hadise ile ilgili hukuksal olarak başka bir değerlendirme yapmanın yanlış olacağı kanısındayız.

Mücbir sebep hukuk sistemimizde bir çok kanunda düzenlenmiştir. Ancak konumuz gereği Türk Borçlar Kanunu ve İŞ Kanununda düzenlendiği şekliyle bir değerlendirme yapılacaktır.

Yukarıda da belirtiğim gibi salgının yayılmasıyla birlikte kamu otoritesi tarafından bir çok iş kolunda faaliyet gösteren işletmeler geçici süre ile kapanmış/kapatılmıştır. Bir çok iş yeri de salgın nedeniyle alınan önlemler etkisiyle iş yapamaz hale gelmiştir. Medyada bir çok habere konu olduğu gibi bir çok iş veren de salgını fırsat bilerek bazı işçilerin işine son vermiş veya ücretsiz izne çıkarmak gibi yol ve yöntemlere başvurmuşlardır.

Faaliyetlerine geçici süre ile son veren işletmelerde, işçi ve işveren sözleşmeyi fesih hakkı bakımından değerlendirmek yapmak gerekir.

4857 sayılı İş Kanunu bize göre Türk Borçlar Kanununun özel bir hali olup, esas olarak işveren karşısında işçiyi koruyan bir sistematiğe sahiptir. Türk Borçlar kanunda mücbir sebep İfa İmkansızlığı başlığı altında 136 ve devamı maddelerde düzenlenmiştir. Borçlar kanun sözleşmenin her iki tarafını eşit gören bir sistematiğe sahiptir. Dolayısıyla mücbir sebep gibi taraflardan kaynaklanmayan ifa imkansızlığı ortaya çıktığında edimini yerine getiremeyen taraf sözleşmeyi feshetme hakkına sahiptir. İş sözleşmelerinin konu olduğu ifa imkansızlığı durumunda ise taraflardan biri sözleşmeyi doğrundan fesih değil, sözleşmeyi feshetme hakkı doğar. Tam da bu noktada borçlar kanunundaki ifa imkansızlığı ile İş kanunundan doğan ifa imkansızlığı bir birinden ayrılmaktadır. Bu ayrılığın nedeni ise iş hayatında devamlılık sağlayarak tarafların mağduriyetinin önlenmesine yöneliktir. iş sözleşmesi de her ne kadar karşılıklı borç doğran bir sözleşme türü olsa da, 4857 sayılı İş Kanunu işçiyi koruyan hükümler yoğunluktadır. Bu neden iş kanunu işçi lehine kanun koyucu tarafından kabul edilmiştir.

İş kanununda, işin taraflardan kaynaklanmayan bir neden dolayı ifa imkansızlığının ortaya çıkma durumu taraflara iş sözleşmesi haklı fesih hakkı doğurmaktadır. İşçicinin zorlayıcı sebeple haklı fesih hakkı İş Kanunu 24/III fıkrasında; Zorlayıcı Sebep başlığı altında "İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı" şeklinde düzenlenmiştir. İşveren açısından ise İş kanunu 25/III fıkrasında aynı ifade ile kanunda yer bulmuştur.

Ancak önemle belirtmek gerekir haklı nedenle fesih hakkının doğması, sözleşmenin feshi ile aynı değildir. Zorlayıcı sebep kavramı işin bir hafta süre ile durmasını gerektiren istisnai durumların ortaya çıkması durumunda gündeme gelebilir.  Zorlayıcı sebep sadece bir iş yeri için oluşacağı gibi, salgın hastalık gibi tüm ülkeyi etkileyen bir durum için de ortaya çıkabilir. Dolayısıyla tarafların fesih hakkını kullanmasının, her somut olay için ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir.

Taraflara fesih hakkının doğması demek, bu hakkın da sınırsızca ve istenildiği şekilde kullanılacağı anlamına gelmemektedir. Hiç bir mevzuat kötü niyet ve dürüstlük kuralına aykırı olan sözleşme fesihlerini korumaz. Örneğin uzaktan çalışma, evde çalışma imkanı sağlanan bir içinin salgın hastalık sebebine dayanarak iş sözleşmesi feshetmesini kanunun koruması mümkün değildir. İşçinin asıl sebebi başka olup, görünüşte ise her hangi bir zorlayıcı sebebi gösterip sözleşmeyi feshetmesini mutlaka yargının değerlendirmesi gerekmektedir. Yukarıda hakkın kötüye kullanılması ile ilgili yapılan tüm tespitlerinin benzerleri iş verenler için yapılabilir.

Zorlayıcı sebebin varlığı durumunda  İş kanunu 24/III. maddesinde belirtilen bir haftalık süre boyunca iş yeri kapatılabilir. Bir haftalık süre geçtikten sonra iş sözleşmesi askıda kalacak, yine iş görme ve ücret ödeme gibi edimlerde askıda olacaktır. Hem işçinin hem de iş verenin askı süresince edimleri karşılıklı olarak yerine getirilmeyecektir. Ancak askı sürecinden önceki bir haftalık süre boyunca hakedilen ücretin yarısı işveren tarafından ödenecektir. Askı hali işçinin kıdem tazminatını talep ederek sözleşmeyi feshetme hakkının kullanana kadar devam edecektir. Yine işveren açısından askı hali İş Kanunu 24/III maddesinde belirtiği gibi işçinin yasal hakları ödenerek sözleşme fesih hakkı kullanılabilecektir. 

Dikkate alınması gereken  husus ise, devlet tarafından gerçekleştirilen tasarruflar nedeniyle Covit 19 ve benzere salgın, deprem, sel, savaş, sıkı yöntem gibi, işçi ve işverenin kusurundan kaynaklanmayan sözleşme fesihlerinin dikkatli ve çok yönlü değerlendirmesi gerekmektedir.

İlerleyen aşamalarda salgından kaynaklanan sözleşme fesihlerinde devletin de sorumluluğunun tartışılacağı kuvvetle muhtemeldir. COVİD 19 salgını dünyada yeni bir salgın olup, belki de tarih boyunca dünyayı bütün olarak etkileyen ender mücbir sebeplerdendir. Dolayısıyla bu güne kadar yapılan tüm hukuki değerlendirmeler olağan dönemde yürürlükte olan hukuka göre yapılmıştır. Salgın dolayısıyla yeni hukuk süreçlerinin gelişeceği, Yüksek mahkemelerce yeni içtihatlar oluşturulacağı su götürmez bir gerçektir. Dolayısıyla yapılan her değerlendirmenin temkinli yapılması gerektiği kanaatindeyiz.

"Avukata Sor" başlığıyla açtığımız ve sorularınızı yöneltebileceğiniz mail adresimiz, avukatasor@yamanekspres.com 'dur.

Bu vesileyle, Ramazan Bayramınızı da en içten dileklerimle kutluyorum. Mutlu Bayramlar.!

  • Bu yazı 441 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum

  YAZARIN DİĞER YAZILARI

PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Başakşehir FK 31 19 3 9 59 27 66 +32
2 Trabzonspor 31 17 3 11 70 35 62 +35
3 Sivasspor 31 15 7 9 50 34 54 +16
4 Beşiktaş 31 16 10 5 53 40 53 +13
5 Galatasaray 31 14 7 10 50 33 52 +17
6 Alanyaspor 31 14 8 9 57 34 51 +23
7 Fenerbahçe 31 14 9 8 54 41 50 +13
8 Gaziantep FK 31 10 10 11 45 47 41 -2
9 Göztepe 32 10 13 9 40 45 39 -5
10 Antalyaspor 31 9 11 11 37 50 38 -13
11 Kasımpaşa 31 10 15 6 46 54 36 -8
12 Gençlerbirliği 32 9 14 9 39 51 36 -12
13 Yeni Malatyaspor 31 8 15 8 44 46 32 -2
14 Denizlispor 31 8 15 8 29 45 32 -16
15 Çaykur Rizespor 31 9 17 5 34 52 32 -18
16 Kayserispor 31 8 16 7 38 68 31 -30
17 Konyaspor 31 6 13 12 26 43 30 -17
18 MKE Ankaragücü 31 5 15 11 29 55 26 -26
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 32 17 6 9 43 26 60 +17
2 BB Erzurumspor 32 16 8 8 37 25 56 +12
3 Adana Demirspor 32 15 7 10 65 41 55 +24
4 Bursaspor 32 17 8 7 46 36 55 +10
5 Akhisarspor 32 15 8 9 42 35 54 +7
6 Fatih Karagümrük 32 14 7 11 50 36 53 +14
7 Altay 32 13 7 12 46 35 51 +11
8 Ümraniyespor 32 12 12 8 45 44 44 +1
9 Keçiörengücü 32 11 10 11 26 25 44 +1
10 Giresunspor 32 12 12 8 37 42 44 -5
11 Menemenspor 32 11 12 9 39 43 42 -4
12 Balıkesirspor 33 9 13 11 33 44 38 -11
13 İstanbulspor 32 8 11 13 44 40 37 +4
14 Altınordu 32 7 13 12 33 42 33 -9
15 Boluspor 32 5 12 15 27 40 30 -13
16 Osmanlıspor FK 32 7 16 9 37 52 27 -15
17 Adanaspor 32 3 17 12 29 50 21 -21
18 Eskişehirspor 33 7 20 6 34 57 12 -23
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 28 23 1 4 64 11 73 +53
2 Manisa FK 28 19 3 6 79 31 63 +48
3 Hekimoğlu Trabzon 28 17 7 4 51 34 55 +17
4 Sancaktepe FK 28 16 8 4 51 23 52 +28
5 İnegölspor 28 13 9 6 41 30 45 +11
6 Afjet Afyonspor 28 13 11 4 47 30 43 +17
7 Tarsus İdman Yurdu 28 14 13 1 45 39 43 +6
8 Pendikspor 28 11 10 7 40 39 40 +1
9 Sarıyer 28 11 10 7 34 33 40 +1
10 Zonguldak Kömürspor 28 9 10 9 35 37 36 -2
11 Çorum FK 28 11 14 3 36 42 36 -6
12 Hacettepe Spor 28 11 15 2 37 48 35 -11
13 1922 Konyaspor 28 9 13 6 38 45 33 -7
14 Kırklarelispor 28 8 11 9 25 41 33 -16
15 Başkent Akademi FK 28 9 15 4 37 41 31 -4
16 Amed Sportif 28 7 14 7 28 46 28 -18
17 Gümüşhanespor 28 7 17 4 31 57 25 -26
18 Şanlıurfaspor 28 0 27 1 10 102 14 -92
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 28 16 5 7 49 24 55 +25
2 24Erzincanspor 28 14 4 10 47 22 52 +25
3 68 Aksaray Belediyespor 28 14 6 8 43 27 50 +16
4 1928 Bucaspor 28 14 7 7 47 34 49 +13
5 Artvin Hopaspor 28 12 5 11 38 21 47 +17
6 Düzcespor 28 12 6 10 32 18 46 +14
7 Karaköprü Belediyespor 28 10 6 12 25 22 42 +3
8 Çatalcaspor 28 9 5 14 39 28 41 +11
9 Silivrispor 28 8 6 14 37 31 38 +6
10 Sultanbeyli Bld. 28 9 8 11 33 27 38 +6
11 Kızılcabölükspor 28 8 8 12 39 37 36 +2
12 Yomraspor 28 9 10 9 28 30 36 -2
13 52 Orduspor FK 28 7 7 14 21 20 35 +1
14 Çankaya FK 28 9 12 7 33 37 34 -4
15 Şile Yıldızspor 28 6 11 11 23 30 29 -7
16 Erzin Spor Kulübü 28 6 12 10 27 34 28 -7
17 Tokatspor 28 1 23 4 16 66 7 -50
18 Manisaspor 28 1 24 3 16 85 0 -69
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 12/07/2020 MKE Ankaragücü vs Galatasaray
 12/07/2020 Antalyaspor vs Alanyaspor
 12/07/2020 Fenerbahçe vs Sivasspor
 13/07/2020 Kasımpaşa vs Çaykur Rizespor
 13/07/2020 Kayserispor vs Gaziantep FK
 13/07/2020 Denizlispor vs Trabzonspor
 13/07/2020 Konyaspor vs Başakşehir FK
 13/07/2020 Yeni Malatyaspor vs Beşiktaş
 17/07/2020 Galatasaray vs Göztepe
 17/07/2020 Galatasaray - Göztepe Göztepe ligdeki son 6 maçında hiç kazanamadı  Galatasaray yenilmez
 17/07/2020 Galatasaray - Göztepe Galatasaray ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Göztepe yenilmez
 18/07/2020 Trabzonspor - Konyaspor Trabzonspor ligdeki son 16 maçında hiç kaybetmedi  Trabzonspor yenilmez
 18/07/2020 Alanyaspor - Denizlispor Denizlispor ligde deplasmandaki son 8 maçında hiç kazanamadı  Alanyaspor yenilmez
 18/07/2020 Başakşehir FK - Kayserispor Başakşehir FK ligde evindeki son 15 maçında hiç kaybetmedi  Başakşehir FK yenilmez
 18/07/2020 Trabzonspor - Konyaspor Konyaspor ligde deplasmandaki son 6 maçında hiç kazanamadı  Trabzonspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 12/07/2020 Adanaspor vs Hatayspor
 12/07/2020 Altay vs BB Erzurumspor
 12/07/2020 Altınordu vs Giresunspor
 12/07/2020 Boluspor vs Akhisarspor
 12/07/2020 Bursaspor vs Menemenspor
 12/07/2020 İstanbulspor vs Osmanlıspor FK
 12/07/2020 Keçiörengücü vs Fatih Karagümrük
 12/07/2020 Ümraniyespor vs Adana Demirspor
 19/07/2020 Adana Demirspor vs İstanbulspor
 19/07/2020 Osmanlıspor FK - Balıkesirspor Balıkesirspor ligde deplasmandaki son 5 maçında hiç kazanamadı  Osmanlıspor FK yenilmez
 19/07/2020 Akhisarspor - Keçiörengücü Akhisarspor ligde evindeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Akhisarspor yenilmez
 19/07/2020 Hatayspor - Bursaspor Hatayspor ligde evindeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Hatayspor yenilmez
 19/07/2020 Adana Demirspor - İstanbulspor Adana Demirspor ligdeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Adana Demirspor yenilmez
 19/07/2020 Giresunspor - Altay Altay ligdeki son 10 maçında hiç kaybetmedi  Altay yenilmez
 19/07/2020 Eskişehirspor - Boluspor Eskişehirspor ligdeki son 12 maçında hiç kazanamadı  Boluspor yenilmez
 19/07/2020 Menemenspor - Altınordu Altınordu ligdeki son 5 maçında hiç kazanamadı  Menemenspor yenilmez
 19/07/2020 Fatih Karagümrük - Adanaspor Adanaspor ligde deplasmandaki son 16 maçında hiç kazanamadı  Fatih Karagümrük yenilmez
 19/07/2020 Fatih Karagümrük - Adanaspor Fatih Karagümrük ligdeki son 14 maçında hiç kaybetmedi  Fatih Karagümrük yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/03/2020 Van Spor 2 - 1 Ergene Velimeşe
 15/03/2020 Bodrumspor 0 - 1 Bandırmaspor
 15/03/2020 Kardemir Karabükspor 0 - 1 Niğde Anadolu FK
 15/03/2020 Ergene Velimeşe 0 - 3 Tuzlaspor
 15/03/2020 Van Spor 0 - 1 Sakaryaspor
 15/03/2020 Sivas Belediyespor 0 - 3 Kastamonuspor
 15/03/2020 Kahramanmaraşspor 0 - 1 Kırşehir Belediyespor
 15/03/2020 Uşak Spor 3 - 0 Elazığspor
 14/03/2020 Etimesgut Belediyespor 1 - 2 Eyüpspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/03/2020 Artvin Hopaspor 0 - 1 Sultanbeyli Bld.
 18/03/2020 Yomraspor 1 - 0 Serik Belediyespor
 15/03/2020 Kızılcabölükspor 1 - 0 Erzin Spor
 15/03/2020 Manisaspor 0 - 4 68 Aksaray Belediyespor
 15/03/2020 Serik Belediyespor 0 - 0 Düzcespor
 15/03/2020 Sultanbeyli Bld. 2 - 2 Silivrispor
 15/03/2020 Çatalcaspor 1 - 1 24Erzincanspor
 15/03/2020 Tokatspor 1 - 2 1928 Bucaspor
 15/03/2020 Artvin Hopaspor 2 - 1 Çankaya FK
HABER ARŞİVİ
Henüz anket oluşturulmamış.
ŞANS OYUNLARI
BİZİ TAKİP EDİN
YUKARI